Cumhuriyet’in 92. yılında Cumhuriyet tarihinin ilk yerli otomobili Devrim 54 yaşında.

Bir inanç ve azim öyküsüdür Devrim. Devrim, Türkiye Cumhuriyeti Devleti tarihinin ilk yerli otomobilidir. Devrim otomobilinin ismi, endüstrileşme ve bu endüstrileşmeye vurulan darbenin sembolü olarak verilmiştir.

2687

1960 ihtilalinin ardından 15 Mayıs 1961 yılında yapılan büyük otomotiv kongresine dönemin en yetkili ismi, dönemin devlet başkanı Cemal Gürsel de davetlidir. Kongrede yaptığı konuşmanın sonlarına doğru salondaki çoğunluğu mühendislerden oluşan kitleye bakarak “sizlerden yüzde yüz Türk işçi mühendisine ait olan bir otomobil yapmanızı istiyorum, hatta emrediyorum.” der. Artık henüz adı bile belli olmayan bu otomobil 29 Ekim 1961’deki Cumhuriyet Bayramı törenlerine yetiştirilmek zorundaydı.

Alınan emir ile hazırlıklara başlanır. Ankara ve Eskişehir fabrikalarından birçok makina mühendisi toplantıya çağırılır. Toplantıda tamamen yerli bir otomobil üretilmesi istendiği, hatta “cadde binek” tipi olması istendiği söylenir.

Öncelikle üretim için endüstriyel olarak uygun bir lokasyon belirlenmesi gerekir. O zamanki adıyla Eskişehir Lokomotif Fabrikası (bugünkü ismi TÜLOMSAŞ) en uygun lokasyon olarak belirlenir ve çalışmalar başlar. 23 mühendis Eskişehir’de toplanır ve uzmanlık alanlarına göre motor, kaporta, şasi gibi ekiplere ayrılır. Ancak ilginç bir detay; projede görev alan hiçbir mühendis hiç otomobil sahibi olmamıştır.

devrim-otomobili-29-ekim-cumhuriyet

Mühendislerin aklında bir yandan otomobilin hiçbir şekilde bir başka otomobilden kopyalanmamış olması gerektiği varken diğer yandan da kısacık zaman planı vardı. Günümüz teknolojisinin sağladığı imkanlarla bile sıfırdan bir otomobil prototipi üretmek için 17-18 ay gibi bir süreye ihtiyaç varken, Türk mühendislerin topu topu 4 ay gibi kısa bir süresi vardır.

Önce diğer modeller incelenir. Yurtdışından birkaç model getirtilir. Bazılarının modeli ile motor uyuşmaz, bazılarında da motor için model uygun değildir. En sonunda modelini de tamamen kendileri yapmaları gerektiğine karar verirler ve alçıdan bir kalıp ile otomobilin kasası hazırlanır.

devrim-otomobili-29-ekim-cumhuriyet14

Motor seçimi için de birçok alternatif değerlendirilir. Dönemin önde gelen otomobil üreticilerinde bile halen 4 silindirli motorlar pek üretilmezken o zamanın sayılı 4 silindirli motorlarını üreten Polonya menşeyli Warszawa (Varşova) marka otomobillerinin motorunun kullanılmasına karar verilir. Bu motor da aslında 6 silindirli bir Chrysler motorunun modifikasyonuydu. Yandan sübaplı bu motor daha fazla güç alabilmek için üstten sübaplı hale getirildi ancak yeterli görülmez.

devrim-otomobili-29-ekim-cumhuriyet-warszawa
Warszawa (Varşova) Otomobili

Zamanın darlığı nedeniyle motor üzerinde çalışan bir başka ekip de alternatif olarak 6 silindirli Chevrolet motorunu kullanıp bu motorun 4 silindirli modifikasyonunu oluşturur. Bu motordan istenilen verim alınınca kullanılmaya karar verilir. Benzer şekilde şanzıman için 3, diferansiyel için de  2 alternatif çalışması hazırlanır. Tüm bu alternatiflerden en uyumlu kombinasyonlar belirlenip 4 adet otomobil üretimine geçilir.

28 Ekim gece yarısı 2 otomobil neredeyse tamamlanmıştır. Hatta zamanın yetmemesi nedeniyle pasta cilaları bile gece trende yapılır. Cumhuriyet Bayramı törenlerine yetiştirilmek üzere 2 otomobil tren vagonuna yüklenerek Ankara’ya doğru yola çıkar. Otomobillerden biri siyah, diğer bej rengindedir. Siyah renkli otomobil vagonun ön kısmına yüklenir. Trenlerin o dönemde kömür ile çalışması nedeniyle olası bir kıvılcım ile tutuşma ihtimaline karşılık siyah otomobile çok az benzin konur, arkadaki bej renkli otomobilde ise daha fazla benzin vardır.

devrim-otomobili-29-ekim-cumhuriyet11

Otomobiller sabaha karşı Ankara’ya indirildiğinde tören öncesi devlet başkanı Cemal Gürsel’in beklediği gerekçesiyle benzin ikmali yapılmadan apar topar meclise götürülür. Meclis merdivenlerinde Cemal Gürsel otomobilleri beklemektedir. Otomobiller geldiğinde acele ile bej rengi otomobile benzin ikmali yapılır. Tam siyah otomobile de ikmal yapılacakken Cemal Gürsel çoktan siyah otomobile biner, otomobilin mühendislerinden Rıfat Serdaroğlu aynı zamanda otomobilin şöförlüğünü de üstlenmiştir. Cemal Gürsel “Anıtkabir’e gidelim” der. Otomobil 100-200 metre kadar gider ve durur. Cemal Gürsel “ne oldu, neden durduk?” diye sorar. Rıfat Serdaroğlu “benzinimiz bitti efendim” der ve kendisinden diğer otomobile geçmesi istenir. Cemal Gürsel tebessüm ederek diğer otomobile geçmek için indiğinde herkes tarafından bilinen o sözünü söyler. “Garp kafasıyla araba yaptık , şark kafasıyla benzin koymayı unuttuk.

O gün yaşananların ardından basında yer alan haberlerde, yapılan çalışmanın zorluğu ve birçok insanın aylar süren özverisinden bahsetmek yerine, “100 metre gitti, durdu” gibi olayı tamamen bir başarısızlıkmış gibi lanse eden manşetler atıldı. Üstelik aynı gün aynı otomobil hipodromdaki törenlere katılmışken…

devrim-otomobili-29-ekim-cumhuriyet12

Yani Türk milletinin hastalıklarından biri olan kendini küçük görme ve olumsuz bakış açısı o günden bu yana hiç değişmedi. Bu nedenle de hiçbir zaman yenilikleri başarmaya hevesli bilim adamları, mühendisler ortaya çıkmadı, çıkmıyor.

Bu tarihi olayı ve otomobili o dönemde ailesini, eşini, dostunu ihmal ederek büyük bir özveri ile çalışarak adeta kendini adayan 23 Türk mühendisi ile çevrelerindeki birçok adı geçmeyen insan başarmıştır.

Bu öyküyü daha fazla kişinin tüm detaylarıyla öğrenmesi için 2008 yılında yönetmenliğini Tolga Örnek’in yaptığı Devrim Arabaları isimli sinema filmi çekilmiştir.

1961 yılında 4 adet üretilen DEVRİM Otomobillerinden sadece birisi günümüze ulaşmıştır. TÜLOMSAŞ Müzesi bahçesinde, özel olarak yapılan camlı garajda muhafaza edilen DEVRİM Otomobili halen çalışır durumdadır.

devrim-otomobili-29-ekim-cumhuriyet13

Yazının devamında “Yarım Kalan Devrim İlk Türk Otomobili” belgeselini izleyerek olayın içindeki kişilerden tüm detayları öğrenebilir, Devrim Otomobillerinin teknik özelliklerine göz atabilirsiniz.

İLK TÜRK OTOMOBİLİ’NİN TEKNİK ÖZELLİKLERİ

OTOMOBİLİN AĞIRLIĞI: 1250 KG
MOTOR TİPİ: A4L
MOTOR DEVRİ: 3600 D/DK
SİLİNDİR SAYISI: 4
SİLİNDİR ÇAPI: 81 MM
GÜÇ: 50 HP
KARAKTERİSTİK: 4 ZAMANLI, SU SOĞUTMALI,YANDAN SÜBAPLI, BASINÇLI YAĞLAMA.
İMAL SÜRESİ: 4,5 AY
İMAL TARİHİ: 1961
İMAL YERİ: ESKİŞEHİR DEMİRYOLU FAB.
ÜRETİM SAYISI: 4

Yarım Kalan Devrim İlk Türk Otomobili Belgeseli:

Görsel Kaynaklar:
www.google.com.tr